Zawiść, zazdrość czy rywalizacja?

Są takie trzy uczucia/emocje, które i psychologom i każdemu z nas „mylą się” na poziomie językowym. Amerykanie (nie tylko „amerykańscy naukowcy”;-) ) odróżniają jeleausy i envy. Polacy już słabiej. Hupka zdefiniował kiedyś jasno, że „zazdrość to stan uczuć wywołanych przez lęk przed potencjalnym związaniem się ukochanej osoby z kimś innym”. A zawiść to emocje, wyobrażenia […]

zazdrosc1

Są takie trzy uczucia/emocje, które i psychologom i każdemu z nas „mylą się” na poziomie językowym. Amerykanie (nie tylko „amerykańscy naukowcy”;-) ) odróżniają jeleausy i envy. Polacy już słabiej.

Hupka zdefiniował kiedyś jasno, że

„zazdrość to stan uczuć wywołanych przez lęk przed potencjalnym związaniem się ukochanej osoby z kimś innym”.

A zawiść to emocje, wyobrażenia czy zachowania związane z porównaniem się/siebie  do cech, osiągnięć innej osoby (innych), w którym to porównaniu wypadamy… gorzej. Czyli, żeby czuć zazdrość, muszę mieć więź z partnerem i potencjalnie uważać rywala za zagrożenie.

Zawiść – nie zakłada więzi, ani lęków.

Lecz wywołuje czasem bardzo negatywne zachowania w stosunku do „bogu-ducha-winnego” człowieka/grupy ludzi, którzy tę zawiść wywołali. W latach 70-tych naukowiec J. Bryson rozrysował to tak:

schemat

P- osoba doświadczająca emocji

O – druga osoba

X – trzecia osoba lub pożądany obiekt

O ile zazdrość czy rywalizacja są „logiczne” czy mające, coś w rodzaju ewolucyjnego sensu, o tyle – zawiść –nie!1

Za to, wiemy, co powoduje, że zawiść się nasila. Tak zwana atrybucyjna teoria emocji gładko to opisuje.

Mamy dwóch bohaterów: Olka i Franka. I tak:

  1. Zawiść przeżywana przez Olka jest większa, gdy Franek ma jakieś dobro, na które wedle Olka nie zasłużył (powodzenie grzesznika).
  2. Zawiść Olka jest większa, gdy Frankowi uda się zdobyć dobro bez większego wysiłku (fuksiarz!).
  3. Zawiść Olka jest większa, gdy Franek posiada dobro w sposób naturalny, np. ma wrodzony „dar” czy talent (niesprawiedliwość natury).
  4. Zawiść Olka jest większa im trudniej jest mu zdobyć dane dobro (czy to ze względu na predyspozycje, siłę woli czy okazję).
  5. Zawiść Olka jest większa, gdy więcej ludzi (nie tylko Franek ale też Jacuś, Walduś i Agatka) to dobro posiadają (Olek = ofiara).
  6. Zawiść Olka jest większa, gdy to dobro przedstawia dla niego większa wartość (jeśli Olek jest pasjonatem motoryzacji, a to Franka stać na Nissana Nismo…).
  7. Zawiść Olka jest większa, gdy poniósł on pewne koszty (czas, wysiłek) włożone w osiągnięcie dobra, ale to Franek okazał się bardziej efektywny.

 

Jak by jednak nie patrzeć. zawiść wiąże się z „dobrem” posiadanym (lub – z drugiej strony – nie posiadanym). Zatem z braku pomysłu na lepsza konkluzję napiszę tylko, że „jeżeli nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieniądze”;-)

___________

1Chociaż – gwoli ścisłości – jeden badacz „odważył się” powiązać zawiść z motywem osiągnięć (prof. Zbigniew Zaleski); w badaniach pokazał, że u bardzo wąskiego grona ludzi, zawiść powoduje mobilizację do stawiania sobie i realizowania ambitnych celów. Czyli – zawiść, niektórych ludzi– motywuje i rozwija.