Manual czy automat?

Dwa systemy ludzkiego mózgu

Daniel Kahnemann był pierwszym, który odkrył wiele przykładów, czyli prawidłowości, które przeczą przekonaniu, jakie żywi mnóstwo osób – że jesteśmy logiczni, racjonalni. A jego książka „Pułapki myślenia” jest dla mnie jak fascynująca instrukcja obsługi mózgu. Taki „poradnik użytkownika”. I to „Pułapki myślenia”, a nie „Mały Książę” czy „Grey” są najlepszą rzeczą, jaką czytałam kiedykolwiek. No, […]

Thinking_Fast_and_Slow

Daniel Kahnemann był pierwszym, który odkrył wiele przykładów, czyli prawidłowości, które przeczą przekonaniu, jakie żywi mnóstwo osób – że jesteśmy logiczni, racjonalni. A jego książka „Pułapki myślenia” jest dla mnie jak fascynująca instrukcja obsługi mózgu. Taki „poradnik użytkownika”.

I to „Pułapki myślenia”, a nie „Mały Książę” czy „Grey” są najlepszą rzeczą, jaką czytałam kiedykolwiek.

No, może poza „Shantaram”. I paroma innymi…

Wracając jednak do sedna.

Przede wszystkim nasz system poznawczy ma dwa „tryby” – które ja sobie przyrównuję do dwóch rodzajów skrzyni biegów: automatu i manualnej. Albo do „sterowania ręcznego” lub „autopilota”. Kahnemann, automat nazywa „Systemem 1”, a manual – „Sytemem 2”.

System 1

Patrzysz na zdjęcie i widzisz kolory, ale zwykle też z łatwością ocenisz tzw. „podstawowe wzorce mimiczne” – czyli rozpoznajesz, jakie emocje odczuwa drugi człowiek. Nie musisz się wysilać aby powiedzieć, ile jest 3 razy 2. Prawdopodobnie też bez namysłu odpowiesz, ile jest 7 razy 8. I wskażesz rym do słowa Jarek.

System 1 działa w sposób szybki i automatyczny, bez wysiłku lub z niewielkim wysiłkiem; nie mamy przy nim poczucia świadomej kontroli.

1295

System 2

Spójrz na działanie:

17 x 24

Na pierwszy rzut oka wiesz, że masz do czynienia z mnożeniem. Wiesz również, że ten iloczyn raczej nie wyniesie 20 134 ani 80. Jednak potrzeba czasu, abyś oszacował, że wynik 568 jest błędny. Dokładny wynik nie przychodzi ci do głowy od razu. To od twoich świadomych i skupionych działań zależy, czy wyliczysz wynik. Teraz policz w myślach 17 razy 24.

Jeśli cię wciągnęłam w zadanie to poczujesz, że proces pracy umysłowej nie dzieje się tylko w mózgu – włączyło się w nią całe ciało: wzrosło ciśnienie krwi, tętno się podwyższyło; uważny obserwator zauważyłby rozszerzenie źrenic.

Liczenie iloczynu 17 i 24 to przykład działania Systemu 2 – który rozdziela uwagę pomiędzy działania wymagające umysłowego wysiłku, wiąże się z subiektywnym poczuciem skupienia.

Calculating on an abacus

Kiedy myślimy o sobie, to myślimy o świadomym „ja”

 

Tylko że całe mnóstwo naszych działań to wrodzone lub wyuczone automatyzmy Systemu 1.

System 1 odpowiada np. za:

  • wykrywanie, że jeden przedmiot jest dalej niż inny
  • automatyczne dokończenie zwrotu „chleb z…”
  • zrobienie zdegustowanej winy na widok czegoś budzącego nasze obrzydzenie
  • wykrywanie wrogości w czyimś głosie
  • odczytywanie wyrazów (całych, a nie liter)
  • … a  jeśli jesteś mistrzem szachowym – twój System 1 obsłuży również funkcję znajdowania trafnych posunięć

 

Działania/umiejętności z potrzebującego wysiłku Systemu 2 mogą „spadać” do automatycznie i bezwysiłkowo działającego Systemu 1. Jeśli – na przykład – uczysz się prowadzenia samochodu, początkowo „obsługuje” te kompetencje System 2. Potem jeździsz już na zasadzie odruchu – dzięki Systemowi 1.

System 1 i System 2 to zaledwie początek genialnej opowieści o tym, jak działa nasz „aparat poznawczy”. I na ile możemy zoptymalizować jego działanie? W jakim zakresie rządzą nami odruchy psychologiczne? Ile pośród tych odruchów jest takich, o których nie mamy pojęcia? Czy one nam pomagają czy szkodzą?

online